مویینگی - آموزش تصویری - زبان ساده

1 - مویینگی چیست؟

قبل از هر چیز باید نیروهای هم چسبی و دگر چسبی را یادآوری کنیم. ابتدا به شکل روبرو دقت کنید. یک مولکول از مایع را در نظر بگیرید. مثلا مولکول 2:

1. نیروی هم چسبی، نیروی بین مولکول های یک ماده است. مثلا نیرویی که مولکول 3 بر 2 وارد می کند(هر دو مولکول آب هستند).
2. نیروی دگرچسبی، نیروی بین مولکول های دو ماده مختلف است مثلا نیرویی که مولکول 1 ( شیشه) بر 2 ( آب) وارد می کند.

دو حالت پیش می آید. هر دو حالت را بررسی می کنیم.

2 - چه وقت مایع از لوله مویین بالا می رود؟

یک لوله باریک را در آب قراردهیم، آب از لوله ها بالا می رود.علت این است که نیروی دگر چسبی بین مولکول های آب و شیشه بیشتر از نیروی هم چسبی بین مولکول های آب است. 

بنابراین مولکول های شیشه، مولکول های آب را به سمت بالا می کشند. این همان حالت معمول مویینگی است. 

3 - چه وقت مایع از لوله مویین پایین می آید؟

 اگر یک لوله مویین را در جیوه قرار دهیم، سطح جیوه نسبت به سطح اولیه خود، پایین تر می رود. زیرا نیروی هم چسبی بین مولکول های جیوه از نیروی دگرچسبی بین مولکول های جیوه و آب، بیشتر است.

4 - سطح آب در لوله مویین به چه شکلی در می آید؟

اگر مایع از لوله مویین بالا برود سطح مایع به صورت فرورفته یا مقعر است. مثلا اگر به  سطح آب که از لوله مویین بالا رفته است نگاه کنیم، مشاهده می کنیم که فرورفته است.

 علت این است که نیروی دگر چسبی بین شیشه و آب، مولکول های آب را به سمت بالا می کشد. زمانی که خاصیت مویینگی رخ می دهد، هرچه مولکول به دیواره شیشه نزدیکتر باشد نیروی بیشتری بر آن وارد می شود. پس مولکول های آب که به شیشه نزدیکتر هستند، بیشتر به سمت بالا کشیده می شود.

5 - سطح جیوه در لوله مویین به چه شکلی است؟

علت این است که نیروی هم چسبی بین مولکول های جیوه، بیشتر از نیروی دگر چسبی بین مولکول های جیوه و لوله است. بنابراین مولکول های جیوه به صورت برآمده قرار می گیرند.

6 - خاصیت مویینگی چه کابردهایی دارد؟

1. بالا رفتن آب از آوند های گیاهان. آوند ها بخش بسیار باریک و لوله مانند هستند که آب را از ریشه گیاه به ساقه و برگ می رسانند.
2. نفوذ آب در دیوارهای سیمانی و گچی. این اجسام دارای سوراخ و درز های ریزی هستند که مانند لوله مویین، آب را به سمت خود می کشند. یعنی مشابه خاصیت مویینگی عمل می کند.
3. فتیله چراغ های نفتی  قدیمی. در این چراغ ها یک فتیله داخل نفت بود که  به کمک خاصیت مویینگی، نفت را به سمت بالا می کشید.
4. بالا رفتن آب از یک ورق کاغذ که یک سمت آن، داخل آب قرار گرفته است.
5. گسترده شدن یک قطره آب که در یک بخشی از لباس ریخته شده است.
6. نفوذ آب یا چای در قند.