ماده چیست؟ - آموزش تصویری - زبان ساده

1 - ماده چیست؟

هر چیزی که جرم و حجم داشته باشد ماده نام دارد. هر چیزی را در نظر بگیرید یا جرم و حجم دارد یا ندارد، اگر جرم و حجم داشته باشد ماده است وگرنه انرژی است. مثلا یک سنگ چون جرم دارد و فضا اشغال می کند ماده است. اما گرما جرم ندارد و فضا نیز اشغال نمی کند بنابراین از جنس انرژی است. مبحث انرژی را بعدا بررسی می کنیم. فقط اشاره می کنیم که  انرژی توانایی انجام کار است.

رابطه این دو جالب است. این رابطه یکی از  مهمترین قوانین جهان است، قانون بقای ماده و انرژی، این قانون می گوید: ماده می تواند به انرژی تبدیل شود و انرژی نیز می تواند به ماده تبدیل شود اما مقدار کلی آنها تغییر نمی کند. این قانون توسط انیشتین بیان شد. و مقدمه ای برای بهره گیری از انرژی هسته ای شد. 

2 - اتم و مولکول چیست؟ مهم ترین تفاوت اتم و مولکول در چیست؟

 دو اصطلاح مهم است که باید تفاوت آنها را بدانید، اتم و مولکول. مولکول کوچکترین بخش ماده است که خواص ماده را دارد. اتم، بخش بسیار کوچکی از ماده است( یعنی از مولکول کوچکتر)، و به عنوان بلوک ساختمانی جهان شناخته می شوند. وقتی اتم ها با هم ترکیب می شوند مولکول ها را می سازند. در حال حاضر فقط 118 اتم کشف شده است. اما وقتی این اتم ها به هم ترکیب می شوند میلیون ها مولکول، به وجود می آورند.

یک مثال می زنیم، آب را در نظر بگیرید. کوچکترین بخش آب که می تواند وجود داشته باشد مولکول آب است. این مولکول از دو اتم هیدروژن و یک اتم اکسیژن تشکیل شده است. این مولکول خاصیت آب را دارد،  اما اگر بخواهیم اجزای مولکول ها( یعنی اتم ها) را از هم جدا کنیم به اتم می رسیم، که دیگر خاصیت آب را ندارند( تفاوت اصلی اتم و مولکول نیز همین است). مثلا یکی از تفاوت ها این است که آب مایع است اما اکسیژن و هیدروژن گاز هستند.

3 - عنصر چیست؟

می توانید حدس بزنید که جهان هستی با این همه پیچیدگی فقط از 118 عنصر ساخته شده است، چون فقط 118 عنصر کشف شده است( البته ممکن است بعدا عناصر دیگری نیز کشف شود). جالب است بدانید 92 عنصر در طبیعت وجود دارند بقیه عناصر در آزمایشگاه تولید شده اند. بنابراین می توانیم بگوییم جهان از 92 عنصر تشکیل شده است!.

4 - ترکیب شیمیایی چیست؟

ماده ای است که مولکول آن از چند نوع اتم تشکیل شده است. مثلا آب یک عنصر نیست زیرا مولکول آب، از اتم های اکسیژن و هیدروژن تشکیل شده است. اما اکسیژن یک عنصر است زیرا مولکول اکسیژن، فقط یک نوع اتم دارد و آن هم اتم اکسیژن است.

به عنوان مثال دیگر نمک خوراکی یا کلرید سدیم( سدیم کلراید ) را در نظر بگیرید. سدیم یک عنصر فلزی و کلر یک عنصر گازی شکل است. وقتی این دو با هم ترکیب می شوند. ماده سفید رنگ جامدی ایجاد می شود که با هر دو عنصر اولیه، کاملا متفاوت است.

5 - مخلوط چیست؟

مثلا تمام مولکول های آب، مشابه هم هستند؛ پس آب یک ترکیب است. اما وقتی شن و شکر را به هم می زنیم هر کدام خواص خود را دارند یعنی شکر همان شکر است و شن نیز همان شن. اما در ترکیب، اجزای تشکیل دهنده خواص خود را ندارند مثلا اجزای مولکول آب اکسیژن و هیدروژن است که خواص خود را ندارند.

6 - خلاصه ویژگی های ماده

1.  جرم دارد. این یک ویژگی مهم است. زیرا اگر جرم نداشته باشد از جنس انرژی است.
2.  حجم دارد و فضا اشغال می کند.
3. کوچکترین قسمت آن که خاصیت آن ماده را دارد مولکول است. تفاوت اتم و مولکول مهم است که در بالا توضیح دادیم.
4. بین ذرات ماده فاصله وجود دارد. این فاصله طوری است که در حالت جامد کمترین فاصله و در حالت گاز بیشترین فاصله را دارند
5. ذرات ماده در حال حرکت هستند. مگر در دمای صفر مطلق، که هنوز بشر به آن دما نرسیده است.
6. اتم ها معمولا به صورت آزاد وجود ندارند؛ اما مولکول ها وجود دارند.
7. .... ( لطفا در بخش نظرات ویژگی های دیگر را بنویسید).